Kierownictwa Resortu Infrastruktury

Warszawa, wrzesień 2003

Wprowadzenie

Bezpieczeństwo ruchu drogowego jest istotnym elementem w mobilności społeczeństwa, a transport jest jednym z głównych sektorów gospodarki zapewniających zatrudnienie i dobrobyt ludności. Coraz częściej jest on jednak kojarzony z potencjalnym zagrożeniem. Zaś ze wszystkich gałęzi transportu najbardziej niebezpieczny jest właśnie transport drogowy i to on przynosi największe straty wyrażone ilością zabitych: szacuje się, że ponad 90 % wszystkich ofiar śmiertelnych w transporcie ginie w następstwie wypadków drogowych. Do niedawna przechodzono nad tym faktem do porządku dziennego i dopiero w ciągu ostatnich kilkunastu lat wypadki drogowe zaczęły wywoływać szczególnie silny odzew. Jak bowiem inaczej można wytłumaczyć tą relatywną tolerancję dla zagrożenia ludzkiego życia, gdy co roku w Polsce ginie niewielkie miasteczko, a każdego dnia żniwo śmierci wypadków drogowych w Europie dorównuje katastrofie średniej wielkości samolotu rejsowego.

Sektor transportu w krajach Unii Europejskiej zatrudnia ponad 10 mln. osób i generuje ok. 10% unijnego PKB. Tymczasem od 1970 roku wypadkach drogowych na terytorium Wspólnoty straciło życie ponad 1,64 miliona osób. Każdego roku na drogach państw Unii ginie ponad 40,000 ludzi, a dalszych 1,7 miliona zostaje rannych. Wyrażając to w inny sposób, co osiemdziesiąty obywatel Zjednoczonej Europy zakończy swoje życie średnio o 40 lat za wcześnie, a co trzeci mieszkaniec Wspólnoty trafi do szpitala w następstwie wypadku drogowego. Całkowite koszty wypadków drogowych w Unii szacowane są na 160 miliardów euro rocznie, co odpowiada mniej więcej 2% PKB Wspólnoty.

Dlatego też w opublikowanej w 2001 r. przez Komisję Europejską Białej Księdze „Europejska polityka transportowa do roku 2010: czas na decyzje” szczególną uwagę poświęcono bezpieczeństwu transportu, przy czym duże zainteresowanie skierowano na bezpieczeństwo ruchu drogowego. Wspólnota postawiła sobie za cel zmniejszenie o 50% liczby zabitych w wypadkach drogowych do 2010 roku i jednocześnie wezwała do zwiększenia nakładów na poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego. W czerwcu 2003 r. opublikowany został Europejski Program Działań BRD, który pod hasłem wspólnej odpowiedzialności formułuje strategię działań i wskazuje na możliwości poprawy stanu bezpieczeństwa ruchu na drogach w oparciu o zintegrowane wdrażanie najskuteczniejszych rozwiązań. Wyrazem wagi jaką przykłada Unia Europejska do poprawy brd we wszystkich krajach unijnych i kandydujących jest również propozycja obecnej włoskiej prezydencji, która za cel główny stawia sobie doprowadzenie do poprawy bezpieczeństwa ruchu na europejskich drogach.

Kraje Unii Europejskiej dawno już zrozumiały, że oprócz czysto humanitarnego wymiaru jaki ma redukcja ludzkiego bólu i cierpienia, dzięki inwestycjom w efektywną redukcję liczby wypadków drogowych i ich ofiar możliwe jest zaoszczędzenie zasobów znacznie przewyższających nakłady, które obecnie pochłania utrata produktywności, rehabilitacja ofiar i likwidacja skutków wypadków. Tymczasem w Polsce roczne straty z tytułu kosztów wypadków drogowych szacowane są na ponad 2,11 % PKB  – mniej więcej tyle warte są zasoby, które nasz kraj bezproduktywnie traci na pokrywanie społecznych i ekonomicznych kosztów wypadków drogowych. Dla porównania przyrost PKB w roku 2002 w porównaniu z rokiem 2001 wyniósł 1,3%. Jak widać nie stoimy przed dylematem czy warto wydawać pieniądze na brd skoro i tak każdego roku kraj musi przeznaczać na ten cel olbrzymie nakłady. Należy raczej zastanowić się jak skutecznie zapobiegać tym niepotrzebnym stratom.

Ponieważ nakłady na brd odznaczają się wysoką rentownością, właściwe inwestowanie w poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego pozwoliłoby na zaoszczędzenie zasobów, które można by wtedy przeznaczyć na rozwój gospodarczy. Jest to osiągalne w horyzoncie czasowym przewidzianym w Krajowym Programie BRD; wymaga jednak przydzielenia na ten cel odpowiednich środków finansowych i wsparcia ze strony wszystkich sektorów zaangażowanych w poprawę bezpieczeństwa ruchu na drogach. Pamiętajmy przy tym, że chodzi tu o zdrowie i życie naszych obywateli – bezpieczeństwo ruchu drogowego jest częścią bezpieczeństwa publicznego i jako takie powinno być traktowane jako działania zmierzające do poprawy warunków życia społeczeństwa. O rozmiarze zagrożenia świadczy fakt, że wypadki drogowe odpowiedzialne są w naszym kraju za jedną czwartą zgonów z przyczyn zewnętrznych i są pierwszą przyczyną śmierci ludzi młodych – najbardziej perspektywicznej i produktywnej części społeczeństwa. Zjawisko to dotyka w podobnym stopniu pozostałe kraje Unii.

Również lista priorytetowych zagrożeń w ruchu drogowym w Polsce w dużej mierze pokrywa się z istniejącymi na drogach Wspólnoty: nadmierna i niedostosowana do warunków prędkość, alkohol, młodzi kierowcy, ciężkość wypadków i brak stosowania urządzeń ochronnych, narażenie niechronionych użytkowników dróg oraz „czarne punkty”. Również nasze dążenia są zasadniczo zbieżne z unijnymi pod kątem podejścia do zagadnienia bezpieczeństwa ruchu, kierunków działań i priorytetów realizacji. Od 2001 r. Polska posiada systemowy plan poprawy BRD, jakim jest zatwierdzony przez Rząd Krajowy Program Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego GAMBIT 2000. W naszym kraju należy jednak położyć znacznie większy nacisk na ochronę pieszych, którzy stanowią ponad jedną trzecią zabitych na drogach (38%).

Mimo poprawy sytuacji w ciągu ostatnich czterech lat w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce  zagrożenie śmiercią w wypadku drogowym jest nadal prawie dwukrotnie większe niż w przodujących krajach UE, zaś prawdopodobieństwo śmierci uczestnika wypadku jest średnio cztery razy wyższe. Jednocześnie środki finansowe i zasoby ludzkie przeznaczane na poprawę tej sytuacji są w naszym kraju daleko niewystarczające. Poprawę sytuacji może przynieść systemowe wdrażanie zadań określonych w Krajowym Programie Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego GAMBIT 2000 pod warunkiem pozyskiwania odpowiednich do skali zagrożenia środków finansowych na ich realizację określonych w w/w programie zadań.

W pierwszym półroczu 2003 r. odbyło się jedno plenarne posiedzenie KR BRD w wyniku którego między innymi zatwierdzono Sprawozdanie pt.: „Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce oraz działania realizowane w tym zakresie w 2002 r.” Zostało ono następnie zatwierdzone przez Kierownictwo resortu infrastruktury oraz przekazane do akceptacji Rządu i Parlamentu, a w dalszej kolejności przedłożone Prezydentowi RP. W analizowanym okresie odbyło się też kilka spotkań grup roboczych KR BRD: ds. infrastruktury i ds. prawnych.

Przedłożone sprawozdanie obejmuje: