|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Wojewódzki
Program BRD
Poprawa
bezpieczeństwa i warunków życia
Wypadki
drogowe w Polsce są bardzo poważnym zjawiskiem i każdego roku pochłaniają
tysiące ofiar rannych i zabitych. Oprócz strat w wymiarze ludzkim
powodują znaczny uszczerbek w zasobach gospodarczych kraju: same tylko
koszty bezpośrednie szacowane są na ponad 2,1% PKB. Tymczasem działania
na rzecz poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (brd) charakteryzują
się wysoką opłacalnością, gdyż osiągnięta w ich rezultacie trwała
redukcja liczby wypadków i ich ofiar, oprócz redukcji ludzkiego bólu
i cierpienia, pozwala na zaoszczędzenie krajowi znacznych kwot pieniężnych.
Sytuacja jest więc bardzo trudna lecz istnieje wiele szans na jej
poprawę. Przyjęty przez Rząd Krajowy Program Poprawy BRD GAMBIT 2000
przewiduje realizację szeregu działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa
ruchu drogowego oraz zakłada przeznaczenie 100 milionów złotych na
pilotażowe projekty infrastrukturalne.
W
1997 roku Rząd Polski podpisał z Międzynarodowym Bankiem Odbudowy i
Rozwoju (MBOiR) umowę pożyczki nr 4236-0-1 POL znaną pod nazwą Drugi
Projekt Drogowy. Większość środków pożyczki przeznaczona jest na
rozwój i modernizację sieci dróg krajowych. Pożyczka zawiera również
pulę środków na poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego, około 40
milionów złotych, które Sekretariat Krajowej Rady BRD wykorzystuje na
realizację Krajowego Programu Poprawy BRD.
W
Sekretariacie Krajowej Rady BRD narodził się pomysł wykorzystania środków
pożyczki za pośrednictwem wojewódzkich rad brd na finansowanie
projektów o charakterze regionalnym. Pomysł ten spotkał się z
aprobatą ze strony Banku i w ten sposób powstał Wojewódzki Program
BRD. Dzięki współpracy z radami wojewódzkimi terenowe struktury brd
podjęły się realizacji niewielkich zadań z zakresu likwidacji miejsc
niebezpiecznych na drogach. Większość z nich zlokalizowana jest w małych
miejscowościach i ukierunkowana na poprawę bezpieczeństwa i wygody
niechronionych uczestników ruchu. Wojewódzki Program BRD jest częścią
realizacji Krajowego Programu Poprawy BRD i przekrojowo wpisuje się w
zakres zadań „prędkość”, „droga” oraz „pieszy i
rowerzysta”.
Na
drogach wojewódzkich i drogach niższej kategorii ginie 38% ogółu
zabitych w wypadkach. Na odcinkach przechodzących przez małe miejscowości
większość ofiar stanowią piesi. Drogom tym bardzo często brakuje
podstawowych cech bezpieczeństwa i elementarnych udogodnień
infrastrukturalnych, które dodatkowo stanowią o jakości życia
okolicznych mieszkańców. Tymczasem właśnie na poziomie regionalnym
istnieje duży potencjał poprawy bezpieczeństwa ruchu za pomocą
prostych i niskonakładowych rozwiązań, które odznaczają się największą
skutecznością w redukcji wypadkowości. W ten sposób dzięki
zastosowaniu elementarnych środków poprawy brd można osiągnąć
znaczącą i trwałą poprawę bezpieczeństwa i podnieść jakość życia
mieszkańców kosztem stosunkowo niewielkich nakładów. Jest to szansa
jaką należy wykorzystać i taka jest właśnie idea Wojewódzkiego
Programu BRD.
Struktura
Programu została opracowana w Sekretariacie KR BRD. Ramy współpracy z
samorządami zostały ujęte w porozumieniu o finansowaniu, które
Minister Infrastruktury podpisał z każdym z województw uczestniczących
w Programie. Porozumienie szczegółowo określa system zarządzania
Programem, w tym zasady wyboru wykonawców, przepływy finansowe,
sprawozdawczość i monitorowanie realizacji.
Program
funkcjonuje na zasadzie współfinansowania: ze środków pożyczki
finansowanych jest do 60% kosztów robót, podczas gdy pozostałe 40%,
jak również wszystkie inne wydatki związane z opracowaniem
dokumentacji, przygotowaniem inwestycji i przeprowadzeniem przetargów
na wybór wykonawców, ponoszą samorządy. Przekazywanie środków pożyczki
odbywa się na drodze refundacji, czyli samorząd pokrywa najpierw całość
kosztów robót, a następnie otrzymuje zwrot do 60% wartości
poniesionych wydatków. Dla każdego województwa warunki i zasady
realizacji Programu są takie same.
Program
rozpoczął się w roku 2002. Pierwsza pilotażowa edycja objęła trzy
województwa: małopolskie, podlaskie oraz pomorskie i została zakończona
w połowie 2003 r. Na współfinansowanie Programu we wszystkich trzech
województwach przeznaczono środki pożyczki w wysokości sięgającej
siedmiu milionów złotych, zaś pozostałe fundusze dołożyły budżety
samorządowe. Dzięki mobilizacji zasobów lokalnych pozwoliło to na
wykreowanie nakładów inwestycyjnych w bezpieczeństwo ruchu drogowego
o łącznej wartości ponad 13 milionów złotych. W każdym województwie
realizowano projekty nieco odmiennej natury.
W
województwie małopolskim Program realizowany był na drogach wojewódzkich
i objął oznakowanie niebezpiecznych łuków poziomych i wykonanie środków
uspokojenia ruchu w małych miejscowościach, w tym azyli i
niekonwencjonalnego oznakowania przejść dla pieszych. Realizację
Programu prowadził Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie, a
Politechnika Krakowska udzieliła pomocy w projektowaniu rozwiązań inżynierskich.
Zrealizowano trzy kontrakty na ogólną kwotę 4 818 tys. złotych, z
czego 2 890 tys. pochodziło z dofinansowania przez Krajową Radę BRD.
Dodatkowo w niektórych miejscowościach objętych Programem zostały
dobudowane chodniki.
W
województwie podlaskim w ramach Programu zrealizowano przebudowę dwóch
skrzyżowań dróg wojewódzkich na małe ronda oraz wybudowano kilkanaście
azyli na przejściach dla pieszych. Trzy kontrakty prowadzone przez Zarząd
Dróg Wojewódzkich w Białymstoku pozwoliły na zainwestowanie w poprawę
bezpieczeństwa sumę 2 697 tys. złotych, z których 1 600 tys.
pochodziło ze środków pożyczki MBOiR.
O
ile w województwie małopolskim i podlaskim Program obejmował drogi
wojewódzkie, a realizację prowadziły zarządy dróg wojewódzkich, w
województwie pomorskim projekty poprawy brd były wdrażane w większości
na drogach powiatowych, co zrodziło konieczność wypracowania
odmiennej formuły zarządzania Programem. Zadania realizowane były
bezpośrednio przez powiatowe i miejskie zarządy dróg oraz Zarząd Dróg
Wojewódzkich, a koordynację nad Programem sprawował Urząd Wojewódzki.
Nadzór inwestorski powierzono firmie Profil, wsparcia udzielił również
Oddział GDDKiA w Gdańsku. Projektowanie rozwiązań inżynieryjnych
oraz audyt brd został zapewniony przez Politechnikę Gdańską.
Projekty były zlokalizowane w miastach i miejscowościach, w większości
na drogach powiatowych. Zakres projektów obejmował środki uspokojenia
ruchu i ochrony pieszych, głównie w okolicy szkół – przejścia dla
pieszych, azyle, przystanki autobusowe, chodniki itp. Ogółem na
terenie województwa zrealizowano trzynaście kontraktów o łącznej
wartości 5 658 tys. złotych, z czego 2 500 tys. pokryła Krajowa Rada
BRD z pożyczki Banku.
Zarówno
województwa jak i Krajowa Rada BRD oraz MBOiR bardzo pozytywnie oceniły
realizację Programu, którego formuła podobnie jak system zarządzania
dobrze sprawdziły się w praktyce. Duża rolę odgrywa efekt dźwigni
uzyskany dzięki zasadzie współfinansowania: fundusze przekazane przez
Rząd pokrywają tylko część kosztów projektu i wymagają
wygenerowania środków towarzyszących z budżetów samorządowych, dzięki
czemu ogólna wartość inwestycji w poprawę brd jest dwukrotnie większa
niż gdyby ograniczały się one tylko do środków pożyczki. Wymagało
to zaangażowania władz lokalnych, które chętnie włączyły się we
współpracę tak więc oprócz polepszenia sytuacji okolicznych mieszkańców
Program pomógł zintegrować środowiska lokalne i podniósł jakość
działań na rzecz brd. Województwa starały się pozyskać więcej środków
i wielokrotnie deklarowały gotowość do realizacji dalszych projektów
na tych zasadach.
Sukces
pierwszej edycji Programu umożliwił zaplanowanie drugiej edycji
obejmującej kolejne pięć województw (lubelskie, łódzkie,
mazowieckie, śląskie i wielkopolskie) w latach 2003 - 2004. Druga
edycja obejmować będzie przede wszystkim zadania z zakresu poprawy
bezpieczeństwa pieszych oraz uspokojenia ruchu. Spodziewane zaangażowanie
środków pożyczki Banku wyniesie 17,5 miliona złotych, co ma umożliwić
wykreowanie nakładów inwestycyjnych na poprawę bezpieczeństwa na
drogach wojewódzkich i powiatowych o całkowitej wartości około 37
milionów złotych. Druga edycja rozpoczęła się we wrześniu 2003 r.
i zostały już zawarte pierwsze kontrakty.
Oprócz
przyczyniania się do realizacji celu nadrzędnego w skali kraju, jakim
jest zmniejszenie liczby wypadków drogowych i ich ofiar, Wojewódzki
Program BRD przynosi szereg specyficznych korzyści które stanowią o
jego wartości dodanej:
-
poprawa bezpieczeństwa warunków życia mieszkańców poprzez zmniejszenie zagrożenia związanego z ruchem drogowym;
-
stworzenie uznania dla brd w społecznościach lokalnych, unaocznienie mieszkańcom że środki brd służą ratowaniu zdrowia i życia ich samych oraz ich dzieci;
-
wzrost świadomości, promowanie jakości i dobrych praktyk oraz właściwego podejścia do brd pośród władz lokalnych, administracji drogowej i wykonawców;
-
mobilizacja zasobów lokalnych w celu poprawy bezpieczeństwa obywateli i tworzenie więzi partnerstwa dla brd;
-
budowanie kompetencji lokalnych poprzez przekazywanie wiedzy i szkolenie praktyczne dla personelu wojewódzkich i powiatowych rad brd;
-
poprawa współdziałania w ramach wojewódzkich rad brd oraz współpracy pomiędzy organami administracji państwowej i samorządowej różnych szczebli;
-
aktywizacja przedsiębiorstw lokalnych (duże firmy nie są zainteresowane kontraktami o relatywnie niskiej wartości) i tworzenie dodatkowych miejsc pracy w regionie.
Wojewódzki Program BRD stanowi swego rodzaju fakt bez precedensu w historii działań na rzecz poprawy stanu bezpieczeństwa na drogach w naszym kraju. Dotychczas ze środków zagranicznych realizowane były wyłącznie inwestycje na poziomie centralnym, a dzięki Programowi beneficjentami środków MBOiR są również władze samorządowe. Jednak przede wszystkim Program doprowadził do zintegrowania jednostek na różnym poziomie we wspólnej sprawie brd i stworzył platformę współpracy rządu i samorządu nad poprawą bezpieczeństwa obywateli. Program stanowi znakomity przykład partnerstwa dla bezpieczeństwa ruchu drogowego pomiędzy Krajową Radą BRD, wojewódzkimi radami brd, samorządami różnych szczebli i ośrodkami naukowymi. Jest to bez wątpienia wzór do naśladowania na przyszłość.
|
|
|
|
|
|
